1883 оны наймдугаар сарын 27-ны өглөө арван цаг өнгөрөөд хоёр минут болж байхад Энэтхэгийн далайн баруун хэсэгт орших Родригес хэмээх жижиг арлын цагдаагийн дарга Жеймс Уоллис зүүн зүгээс алс холын их бууны дуу мэт тод бөгөөд хүнд нүргээн сонсож, далайд хөлөг онгоц гамшигт өртөж тусламж гуйж байна гэж бодсон юм. Тэр дуу гарсан газар нь түүнээс дөрвөн мянга найман зуу орчим километрийн зайд, Ява, Суматра хоёр арлын хооронд орших Кракатау хэмээх галт уулын арал байсныг Уоллис хэдэн долоо хоногийн дараа л мэджээ. Хүн төрөлхтний бичигдсэн түүхэнд энэ бол хамгийн хол сонсогдсон дуу байлаа.
Тэр өглөөний дэлбэрэлт дэлхийн бөмбөрцгийн гадаргуугийн арван гуравны нэг орчмыг хамарсан нутагт сонсогдож, түүний агаарын даралтын долгион дэлхийг хэд хэдэн удаа тойрон гарсан бөгөөд дараа нь далайгаас ирсэн аварга давалгаа далайн эргийн зуу гаруй тосгоныг хэдхэн минутын дотор угааж арчжээ. Голланд колонийн албан ёсны тооцоогоор гучин зургаан мянга гаруй хүн амиа алдсан энэ гамшиг хүн төрөлхтөнд анх удаа нэгэн байгалийн үзэгдлийн мэдээг дэлхийн өнцөг булан бүрт хэдхэн цагийн дотор хүргэсэн үйл явдал ч болсон юм.
Сунда хоолой дахь арал
Кракатау бол Ява арлын баруун үзүүр, Суматра арлын өмнөд эргийн хоорондох Сунда хоолойд орших жижиг арлуудын бүлэг бөгөөд тэр хоолой нь Европоос Голландын Зүүн Энэтхэг, Хятад, Япон руу явах хөлгүүдийн гол замын нэг байлаа. Тэр үеийн газрын зурагт гол арал нь урт нь есөн, өргөн нь таван километр орчим, өмнөд хэсэгтээ найман зуу гаруй метр өндөр Ракатагийн оргилтой, ой модоор бүрхэгдсэн тайван арал мэт харагдаж байв. Түүний хойд хэсэгт Данан, Пербуватан гэсэн хоёр намхан тогоо байсан бөгөөд арал дээр байнгын оршин суугч байгаагүй ч ойр орчмын тосгоны загасчид, мод бэлтгэгчид хааяа очдог байжээ.
Кракатау 1680 онд нэг удаа дэлбэрсэн гэх Голландын тэмдэглэл байдаг бөгөөд тэр үед арлын ой мод шатаж, хөвөгч чулуу хоолойгоор хөвж байсныг тухайн үеийн далайчид дурдсан байдаг ч түүнээс хойш хоёр зуун жилийн турш чимээгүй байсан тул нутгийн хүмүүс, колонийн эрх баригчид түүнийг унтарсан уул гэж үздэг байлаа. Голландын Зүүн Энэтхэгт тэр үед олон арван идэвхтэй галт уул байсан бөгөөд газар хөдлөлт, утаа униар тэдний хувьд ер бусын зүйл биш, амьдралын нэг хэсэг болсон байв.
Үргэлжлүүлэн уншихын тулд бүртгүүлнэ үү