Термопилын 300: Домог ба бодит байдал

Манай эриний өмнөх 480 оны зуны төгсгөлд Грекийн төв хэсгийн Термопил хэмээх давааны нарийн замд хэдэн мянган грек цэрэг тухайн үеийн дэлхийн хамгийн том эзэнт гүрний армийн өмнө зогсож байлаа. Тэдний ард Грекийн хотууд, урд нь Персийн хаан Ксерксийн Ази, Африкийн дөчин гаруй ард түмнээс цуглуулсан асар том цэрэг байв. Гурван өдрийн дараа давааг хамгаалагчдын ихэнх нь ухрах тушаал авч, үлдсэн цөөн хэдэн зуун хүн Спартын хаан Леонидын хамт сүүлчийн хүн хүртлээ тулалдан амиа алдах бөгөөд тэдний тулаан хоёр мянга таван зуун жилийн турш эр зориг, золиослолын бэлгэдэл болон үлдэх болно.

Гэвч Термопилын тулалдааны домог олон зууны турш тоо томшгүй олон удаа ярьж, дүрсэлж, кино болгосоор жинхэнэ түүхээсээ нэлээд холдсон юм. Тэнд зөвхөн гурван зуун спарт цэрэг тулалдаагүй, Персийн арми сая сая хүнтэй байгаагүй, тулалдаан өөрөө ялалт биш, ялагдал байсан бөгөөд түүний жинхэнэ ач холбогдол нь цэргийн амжилтад бус, өөр зүйлд оршдог.

Персийн аюул

Манай эриний өмнөх VI зууны дунд үед Кир хааны үүсгэн байгуулсан Персийн Ахеменидын эзэнт гүрэн хэдэн арван жилийн дотор Энэтхэгийн хилээс Египет, Бага Ази хүртэлх асар том нутгийг эзэлж, хүн төрөлхтний түүхэн дэх анхны жинхэнэ дэлхийн гүрэн болсон юм. Бага Азийн баруун эргийн Иони хэмээх нутагт амьдардаг грек хотууд ч Персийн эрхшээлд орсон бөгөөд тэд 499 онд бослого гаргахад Афин, Эретри хоёр хот тэдэнд цэргийн тусламж илгээж, Персийн нэгэн мужийн нийслэл Сардыг шатаахад оролцжээ.

Персийн хаан Дарий энэ доромжлолыг уучлаагүй юм. Херодотын бичсэнээр хаан зарц нартаа хоолны ширээнд суух бүрд нь «Эзэн минь, афинчуудыг санаарай» гэж гурван удаа сануулж байхыг тушаасан гэдэг. 490 онд Персийн цэрэг далайгаар Грект ирж, Афины хойд талын Марафоны хөндийд газардсан ч Афины цэрэг тэднийг бут цохиж, далай руу түлхэн гаргасан юм. Марафоны ялалт грекчүүдэд Персийг ялах боломжтой гэдгийг анх удаа харуулсан бол Персийн хувьд энэ нь өшөө авах шинэ шалтгаан болжээ.

Дарий шинэ аян зохион байгуулахаар бэлтгэж байх үедээ нас барж, түүний хүү Ксеркс хаан ширээнд суусан бөгөөд тэр эцгийнхээ эхлүүлсэн хэргийг дуусгахаар Грекийг бүрэн эзлэх асар том аян төлөвлөжээ. Хэдэн жилийн турш Персийн эзэнт гүрний өнцөг булан бүрт цэрэг, хангамж цуглуулж, Хеллеспонт хоолойн дээгүүр хэдэн зуун хөлөг онгоцыг хооронд нь холбож хөвөгч гүүр барьж, Афон хойгийн хүзүүгээр хөлөг онгоц гарах суваг ухуулсан юм. Херодотын бичсэнээр анхны гүүрийг шуурга эвдэхэд Ксеркс далайг гурван зуун ташуураар ташуурдуулж, түүний ёроол руу гинж шидүүлсэн гэдэг.